Marcel Hoefnagel is directeur van een organisatie met achthonderd medewerkers. De uitvraag voor een nieuwe IT-partner heeft hij niet zelf geschreven; dat deed een inkoopbureau. Maar hij is de uiteindelijke beslisser. De eisen kwamen van hem en zijn IT afdeling. Persoonlijk contact, een partij die de organisatie kent en qua grootte goed bij ze past, een moderne werkplek. En nadrukkelijk geen gebruik van hyperscalers.
De zittende leverancier doet er al acht jaar het werk en lijkt de beste papieren te hebben. De mensen op de IT-afdeling kennen hen bij de voornaam, incidenten zijn er nauwelijks geweest, en hun offerte past op elke regel van de uitvraag. De beoordeling wordt gedaan uit het boekje, en inhoudelijk liggen de scores dicht bij elkaar. De prijs maakt het verschil. Een grote landelijke partij wint.
Drie maanden later, tijdens de migratie, duikt het uitgesloten cloudplatform van de hyperscaler alsnog op. De moderne werkplek blijkt een oudere techniek die niet toekomstvast is. Want een lage prijs moet ergens vandaan komen.
Ik zag dit onlangs van dichtbij gebeuren bij een bedrijf dat ik begeleid. En het was allerminst de eerste keer.
Uit het boekje
Het verleidelijke aan deze case is dat er niets fout is gegaan. De matrix is keurig ingevuld, de wegingen zijn gevolgd, de uitslag is te verdedigen. Precies daarom is hij zo leerzaam.
Als de inhoud dicht bij elkaar ligt, beslist de prijs. De vraag is dus niet waarom de prijs won, maar waarom de inhoud niet uit elkaar lag. Acht jaar zonder incident, mensen die de organisatie kennen, een offerte die de uitvraag woord voor woord volgde. En toch geen doorslaggevend verschil in de beoordeling.
Dat verschil ontstaat namelijk niet in de offerte. Het ontstaat ervoor, in het hoofd van de mensen die beoordelen. Wie daar niet al de voorkeur heeft, scoort gemiddeld. En gemiddeld verliest op prijs.
Vertrouwen is een drempel, geen wegingsfactor.
De drempel en de tafel
Stel u de beslissing voor als een kamer. Binnen staat de tafel waar de offertes naast elkaar liggen en waar de beoordelingsmatrix wordt ingevuld. Daar wint de beste offerte, en daar gaat vrijwel alle aandacht van verkopers naartoe. Maar de kamer heeft een drempel. Wie er niet overheen komt, wordt aan tafel niet met voorkeur gelezen. Hoe goed het voorstel ook is.
De zittende leverancier van Marcel was over een drempel. Alleen niet die van de juiste kamer. Op de IT-afdeling was de relatie uitstekend. In de directiekamer, waar het contract werd getekend, had de zittende leverancier geen relatie. En daar was de grote landelijke partij wél in beeld.
Een goede relatie op de werkvloer is geen relatie met de koper. Dat is de pijnlijkste les van deze case, want de leverancier deed acht jaar lang precies wat hij dacht dat vertrouwen opbouwde. Het bouwde alleen vertrouwen bij mensen die niet beslisten.
De vier vragen op de drempel
Op die drempel stelt de koper zichzelf vier vragen. Nooit hardop, zelden bewust, maar altijd.
Kan ik deze partij vertrouwen? Snappen ze mijn situatie? Ga ik hier spijt van krijgen? En: wat zeggen mijn collega’s?
Stel ze eens vanuit de directiekamer van Marcel, niet vanuit de IT-afdeling. Kan ik ze vertrouwen? Geen idee, ik heb ze nooit gesproken. Snappen ze mijn situatie? Ze snappen de servers, of ze mijn agenda snappen weet ik niet. Ga ik hier spijt van krijgen? Van een grote naam zelden; als het misgaat, heb ik in elk geval de veilige keuze gemaakt. En wat zegt mijn Raad van Bestuur? Bij de kleine partij moet ik uitleggen waarom het inschrijfbedrag hoger is, bij de grote niet.
Drie van de vier waren op de werkvloer beantwoord. In de directiekamer geen enkele. De drempel kent geen gemiddelde.
Wat een koper doet als het antwoord nee is
Een koper die op de drempel twijfelt zegt dat nooit. Hij zegt iets anders. Hij zegt dat de beoordeling uit het boekje is gedaan. Hij verwijst naar het inkoopbureau. Hij noemt de prijs. Het lijkt allemaal over de tafel te gaan, en verkopers reageren dus met tafelantwoorden: een scherpere prijs, een extra bijlage, een pleidooi over kwaliteit.
En dan is er nog iets dat u pas achteraf ziet. De strikte eisen uit de uitvraag blijken na de gunning rekbaar. Het uitgesloten platform komt er alsnog in, de niet zo moderne werkplek wordt op termijn alsnog wat moderner maar dan tegen extra kosten. Dat voelt als bedrog maar is de harde praktijk. De eisen bij het inkooptraject dienden om de vergelijking te structureren, niet om de koper aan zichzelf te binden. Zodra de keuze gemaakt is, hebben ze hun werk gedaan.
Wie op dat moment het bewijs opvoert, praat tegen een gesloten deur.
Achteraf gelijk hebben
De vertrekkende leverancier van Marcel had aantoonbaar gelijk. De klant meet met twee maten: wat bij de zittende partij verboden was, is bij de nieuwe toegestaan. En in theorie is er een bezwaarprocedure, is er een commissie van aanbestedingsexperts, en is zelfs de gang naar de rechter. Maar wat schiet dat op? De relatie is toch al kapot.
In dertig jaar offertes heb ik geleerd dat gelijk hebben en gelijk krijgen twee verschillende dingen zijn. Negen van de tien keer buigt de uitkomst mee met de koper, zeker als het contract getekend is en de migratie loopt. En een gevecht verbrandt precies datgene waar u het van moet hebben: de relatie en uw positie voor de volgende ronde.
Belangrijker is wat dat gelijk u vertelt. Het moment waarop u ontdekt dat de klant met twee maten meet, is niet het moment waarop u de deal verloor. De deal was al verloren toen bleek dat u in de directiekamer geen gezicht had. Alles daarna is opruimen.
Waarom dit nu zwaarder telt dan vijf jaar geleden
Tot voor kort kon een uitstekende offerte de drempel soms alsnog nemen. Een voorstel dat zo scherp de situatie van de klant beschreef dat een beoordelaar dacht: die snappen het. Dat was zeldzaam, maar het kwam voor.
Die route slibt dicht. Iedere leverancier heeft inmiddels gereedschap dat een nette, goed gestructureerde offerte schrijft die de uitvraag keurig volgt. De geschreven kwaliteit nivelleert, en daarmee liggen de inhoudelijke scores vanzelf dichter bij elkaar. Precies de situatie waarin de prijs beslist. Wat overblijft als onderscheid is wat niet schaalbaar is: of de beslisser u kent, of hij u heeft zien werken, of iemand die hij vertrouwt uw naam heeft genoemd. Alles wat schaalbaar is nivelleert. Vertrouwen niet.
Wat u hier uit kunt meenemen
Vertrouwen is te ontwerpen. Niet als trucje, maar als een reeks momenten vóór de offerte waarop de vier vragen beantwoord raken, bij de mensen die beslissen. Drie regels uit onze eigen praktijk.
Breng bij elke uitvraag de kamer in kaart waar getekend wordt. Wie zet de handtekening, wie adviseert hem, en wie van hen heeft u het afgelopen jaar gesproken? Is het antwoord niemand, dan is dat uw eerste opgave. Niet de managementsamenvatting.
Reken een goede relatie met de gebruikers niet als een relatie met de koper. Ze zijn allebei nodig. Ze zijn niet inwisselbaar.
Zonder gesprek op beslisniveau vóór de offerteaanvraag wordt er geen offerte verstuurd. Lukt dat gesprek niet, dan weet u tenminste waarvoor u schrijft: voor het archief.
Wat het kost
Reken het door naar uw eigen bedrijf. Stel dat u veertig offertes per jaar verstuurt, met een gemiddelde waarde van € 60.000 en een winpercentage van dertig procent. Dan verliest u er achtentwintig. Stel dat een kwart daarvan al op de drempel viel, bij beslissers die u nooit hebt gesproken. Dat zijn zeven voorstellen die nooit met voorkeur zijn gelezen.
Zeven voorstellen à veertig uur maakt tweehonderdtachtig uur schrijfwerk aan documenten waar niemand op zat te wachten. En dat is nog de goedkope kant van de rekensom. De dure kant is dat die zeven bereikbaar waren geweest, want de klant had u wél op zijn lijst gezet. Hij had u alleen nog niet in de juiste kamer gezien. Dat is geen verwijt aan de Marcels van deze wereld, maar aan de manier waarop de meeste bedrijven de laatste meter van hun verkoopproces inrichten.
Hoe vaak legt u een offerte op tafel bij een beslisser die u nog nooit heeft gesproken? En hoeveel van uw verloren offertes zijn eigenlijk op de werkvloer gewonnen en in de directiekamer verloren? Het antwoord op die tweede vraag kent bijna geen bedrijf, en het is precies de vraag waarmee wij een DealScan beginnen. Aan tafel wint de beste offerte. Op de drempel wint de partij die de beslisser al kent.









